این خود خانم ها هستند که در برابر برخی مسایل کوتاه می آیند


برنامه موسیقی زنان که از امروز به مدت 10 روز ادامه خواهد داشت، به طور ویژه به موسیقی زنان اختصاص دارد؛ فرصتی مهم برای زنان فعال در عرصه ی موسیقی ایران برای ابراز توانمندی های خود در این عرصه.

از سال 1387 که آخرین دور از جشنواره ی موسیقی زنان برگزار شد تا امروز این رخداد بزرگ فرهنگی برگزار نشد؛ به دلیلی که بسیاری آن را ناشی از تنگ نظری های فرهنگی در دولت پیشین می دانند.

برای تحلیل و بررسی آغاز دوباره ی برنامه ی اجرای موسیقی زنان، گروه پژوهش های خبری ایرنا به گفت و گو با «سیده مریم فاطمی» مدیر برگزاری این برنامه و رییس موسسه ی موسیقی «هنر در قاب اندیشه»، «کامران همت پور» دبیر برنامه و مدیر موسسه ی موسیقی «آوای حنانه» و «سهیلا پورگرامی» سرپرست و خواننده ی گروه موسیقی «آوای مهربانی» نشست.

*** نقطه ی عطف در موسیقی زنان

اینکه زنان پس از 6 سال بار دیگر صاحب برنامه یی اختصاصی برای موسیقی می شوند و می توانند در تالار وحدت تهران به اجرای هنر موسیقی خود بپردازند، اتفاق خوبی است که به همت بخش خصوصی و البته همکاری و همراهی مسوولان جدید معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دفتر موسیقی این وزارتخانه افتاده است؛ به گفته ی فعالان عرصه ی موسیقی برگزاری این برنامه، از دغدغه ی مهم آنها بوده است.

سیده مریم فاطمی مدیر برگزاری برنامه اجرای موسیقی زنان و مدیر موسسه ی موسیقی «هنر در قاب اندیشه» که خود از حامیان برگزاری این جشنواره است، در گفت و گو با ایرنا در خصوص انگیزه ی خود برای حمایت از راه اندازی این برنامه گفت: راه اندازی این برنامه به نوعی برای من دغدغه بود. حمایتی از مسوولان در بخش دفتر موسیقی و معاونت هنری وزارت ارشاد دیدیم که می تواند بابی باشد برای اینکه بعدها خانم ها با آزادی عمل بیشتری در این مسیر گام بردارند و خودشان را باور کنند.

فاطمی افزود: این همکاری نمایانگر آن است که ما محدود نیستیم و در چارچوب موازین شرعی و اسلامی می توانیم هر برنامه ی هنری که دوست داریم اجرا کنیم.

به گفته ی وی برگزاری این برنامه نشان می دهد که خانم ها اگر بخواهند می توانند محدودیت ها را از سر راه خود بردارند؛ شاید این خود خانم ها هستند که در برابر برخی مسایل کوتاه می آیند و به دنبال کارها نمی روند.

کامران همت پور دبیر برنامه و مدیر موسسه ی موسیقی «آوای حنانه» نیز در بیان انگیزه ی خود برای راه اندازی دوباره ی برنامه موسیقی بانوان به ایرنا گفت: چند ماهی است که نبود استقبال از موسیقی خانم ها در قالب یک جشنواره ی موسیقی که مختص آنها باشد که پیش تر با عنوان جشنواره ی «گل یاس» برگزار می شد به دغدغه ی من و همکارانم تبدیل شده بود. در نهایت خانم مریم فاطمی پیشنهاد تلاش برای برگزاری مجدد این جشنواره را به من دادند و من از این پیشنهاد استقبال کردم.

وی در ادامه در خصوص همکاری مسوولان فرهنگی در دولت یازدهم برای تحقق این هدف افزود: «علی مراد خانی» معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و «پیروز ارجمند تاج الدینی» مدیر کل دفتر موسیقی وزارت ارشاد خیلی از اجرای این برنامه استقبال کردند و تا جایی که به آنها ارتباط داشت و از دستشان بر می آمد، از برگزاری برنامه اجرای موسیقی زنان حمایت کردند.

همت پور با اشاره به اینکه هم اکنون خانم ها در ایران در عرصه های مختلف فعالیت دارند، نسبت به ارتقای فعالیت آنها در زمینه ی موسیقی نیز ابراز امیدواری کرد و گفت: خوشبختانه با توجه به اینکه امسال از سوی رهبر معظم انقلاب «سال اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی» نام گرفت و با توجه به رویکرد مثبت دولت یازدهم به موضوع فرهنگ و هنر، می توان به بهبود وضعیت موسیقی زنان امیدوار بود.

به گفته ی همت پور برگزاری این برنامه و برنامه های مشابه برای خانم های فعال در عرصه ی موسیقی بر امیدواری ها می افزاید و می تواند به عنوان حمایت مادی و معنوی برای زنان موسیقیدان کشور به شمار رود؛ چرا که آنها احتیاج به حمایت بیشتری در این عرصه دارند.

*** وضعیت کنونی زنان در عرصه ی موسیقی

اگر چه زنان به دلیل ریزبینی و داشتن قریحه ی لطیف و استعداد فراوان در عرصه ی های نوازندگی و خوانندگی می توانند به ستاره های بی نظیری در آسمان موسیقی کشور تبدیل شوند و این موضوع را در طول تاریخ موسیقی به اثبات رسانده اند، اما برخی محدودیت های نانوشته که قانون مشخص و شفافی هم در ارتباط با آنها وجود ندارد، از حضور فعال آنها در عرصه ی موسیقی جلوگیری کرده است و آنها نتوانسته اند جایگاه خود را در موسیقی کشور تثبیت کنند.

مریم فاطمی ضمن ابراز تاسف در این زمینه اظهار داشت: پیشرفت زنان در عرصه ی موسیقی برابر با ظرفیت آنها و انتظاری که از آنها می رود نیست. این موضوع شاید به ذهنیت زنان برمی گردد که همواره احساس کرده اند محدودیت هایی دارند؛ به همین دلیل حاضر نیستند در این عرصه همکاری کنند. خیلی از خانم ها که در زمینه ی موسیقی پیشکسوت هستند اکنون از این حوزه عقب نشینی می کنند.

به گفته ی مدیر موسسه ی موسیقی هنر در قاب اندیشه، بسیاری از بانوان موسیقیدان کشور به این دلیل که از طرف مسوولان حمایت شایسته نمی شوند و اجازه ی فعالیت و حضور را نمی یابند، خود را از صحنه دور نگه داشته اند.

به اعتقاد فاطمی اما این فکر اشتباه محض است. خانم ها می توانند در عرصه حضور داشته باشند و با حضورشان مسوولان را در این ارتباط که باید بیشتر از زنان فعال در حوزه ی موسیقی حمایت شود آگاه کنند.

کامران همت پور هم در این زمینه معتقد است: به یقین زنانی داریم که بتوانند در عرصه ی موسیقی تاثیر گذار باشند اما این نیازمند حمایت مسوولان است. ما بانوان جوانی داریم که در عرصه ی موسیقی بسیار مستعد و خیلی توانمندند اما برای پیشرفت نیاز به حمایت دارند.

*** سرگردانی و دل آزردگی زنان موسیقیدان

با وجود آنکه فعالیت زنان در عرصه ی موسیقی حتی خوانندگی آن ها در صورتی که از مظاهر «غِنا» نباشد طبق قوانین شرعی حرام به شمار نمی رود، اما به دلیل نبود ضابطه های حقوقی مشخص و قوانین عرفی واضح در این زمینه و مشخص نبودن مرز موسیقی غنا از غیر آن، نوازندگان و خوانندگان زن کشور دچار سرگردانی و گیجی شده اند.

سهیلا پورگرامی سرپرست و خواننده ی گروه موسیقی آوای مهربانی در گفت و گو با ایرنا در این ارتباط اظهار داشت: تاکنون بحث های زیادی در باره ی حلال بودن یا آزاد بودن آواز و تک خوانی زنان در کشور مطرح بوده است، اما من در پاسخ به همه ی این بحث ها باید بگویم بعد از 20 سال که من خواننده هستم اگر توانستم به روی صحنه بروم و اجرا داشته باشم آنگاه می شود پذیرفت که حلال بودن آواز بانوان به رسمیت شناخته شده و بانوان در این عرصه آزادند. آنگونه که من میدانم ما هنوز هم اجازه نداریم که تک خوانی کنیم.

در قرآن کریم هیچ گاه به صراحت با نفس موسیقی مخالفت نشده و بر اساس هیچ آیه ای در قرآن موسیقی حرام توصیف نشده است. آنچه بر اساس آیات و احادیث در اسلام حرام خوانده شده، نه موسیقی بلکه غِنا نام دارد.

اینجاست که می توان گفت با مشخص شدن مرز میان موسیقی و آنچه در دین غنا نام می گیرد، دلیلی برای حذف یا کمرنگ شدن موسیقی زنان وجود ندارد.

در کتاب «اجوبه الاستفتائات» که شامل پاسخ های آیت الله «سید علی خامنه ای» رهبر معظم انقلاب به آخرین سوال های شرعی مقلدان ایشان در موضوع های مختلف است، در پاسخ به این پرسش که گوش دادن به صدای زن هنگامی که شعر و غیر آن را با آهنگ و ترجیع می‏خواند اعم از اینکه شنونده، جوان باشد یا خیر، مذکر باشد یا مونث چه حکمی دارد؟ و اگر آن زن از محارم باشد، حکم آن چیست؟ آمده است: «اگر صدای زن به صورت غنا نباشد و گوش دادن به صدای او هم به قصد لذت و ریبة نباشد و مفسده‏ای هم بر آن مترتب نگردد، اشکال ندارد و فرقی بین موارد فوق نیست.»

با وجود این دوگانگی های ایجاد شده در این عرصه باعث شده که زنان بالاخره نفهمند که آیا خواندن و تک خوانی برای آنها آزاد است یا خیر. البته تاکنون مراسم مختلف تک خوانی زنان برای زنان اجرا شده است.

بانوان موسیقیدان کشور در کنار سرگردانی دل آزرده نیز هستند؛ وضعیتی که آنها را به گوشه گیری واداشته و از صحنه ی فعالیت دور کرده است.

یکی از این دل آزردگی ها از زبان پورگرامی، استقبال نکردن شایسته ی مسوولان فرهنگی و هنری کشور از به دست آوردن مقام دوم بوسیله ی گروه آوای مهربانی در جشنواره ی «ترانه ی شرق» در ازبکستان از میان 64 کشور است؛ موفقیتی که هرگز مورد توجه مسوولان قرار نگرفت.

به اعتقاد سهیلا پورگرامی، اجرای هنری خوانندگان و موزیسین های با استعداد، توانمند و جوان در کنار خیابان ها نیز خود نوعی دل آزردگی و اعتراض هنرمندان عرصه ی موسیقی است؛ این یعنی آن که ما در عرصه ی موسیقی فضای خوبی نداریم.

*** نمی توان زنان را نادیده گرفت

با وجود این که زنان نوازنده و خواننده در ایران تاکنون به موجب برخی محدودیت ها نتوانسته اند انگیزه یی برای حضور فعال در این عرصه بیابند، اما این به معنی تسلیم کامل آنها نبوده است. تلاش جسته و گریخته ی زنان برای ادامه ی حیات موسیقیایی خود که اینک به جان گرفتن دوباره ی جشنواره ی موسیقی زنان پس از 6 سال منجر شده است، نشان می دهد که زنان را به عنوان نیمی از بدنه ی استعدادهای موسیقی کشور نمی توان به طور کامل از عرصه خارج کرد.

سیده مریم فاطمی مدیر برنامه اجرای موسیقی زنان در این ارتباط در پاسخ به این پرسش که آیا می شود زنان و استعدادهایشان در عرصه ی موسیقی را نادیده گرفت؟ گفت: خیر. چرا باید این کار را انجام دهیم؟ ما در گروه های موسیقی زنان، افرادی را داریم که توانایی بسیار بالایی دارند و خیلی راحت می توانند این توانایی های خود را در کنار مردان به عرصه ی نمایش بگذارند و رشد کنند؛ خانم های بسیار جوانی داریم که هم در عرصه ی نوازندگی و هم در عرصه ی خوانندگی و آواز بسیار با استعدادند.

به باور فاطمی با کمک و حمایت مسوولان و در چارچوب موازین شرعی می شود این توانمندی ها را گسترش داد.

در همین ارتباط، سهیلا پورگرامی سرپرست و خواننده ی گروه موسیقی «آوای مهربانی» که به همراه گروه خود در جشنواره ی موسیقی زنان نیز حضور دارد در گفت و گو با ایرنا، ضمن تاکید بر اینکه به هیچ عنوان نمی توان زنان را در این عرصه نادیده گرفت گفت: متاسفم که بگویم بسیاری از پیشکسوتان زن عرصه ی موسیقی کشور هم اکنون به این دلیل که اجازه ی حضور در صحنه را نداشته اند آزرده شده و کنار کشیده اند، اما من به استادم گفتم که با تمام مشکل ها در این عرصه می مانم و پرچم موسیقی را برای خانم هایی که در این عرصه مهجور مانده اند بالا نگه می دارم.

پورگرامی با تاکید بر اینکه کنار کشیدن و قهر کردن در این عرصه هیچ تغییری ایجاد نخواهد کرد افزود: ما از بزرگان این عرصه انتظار بیشتری داریم زیرا اگر آنها هم توجه و حمایتشان را از ما بگیرند شرایط بسیار سخت تر می شود، زیرا سکوت و کنار کشیدن آنها هیچ تغییری حاصل نکرد و برای هیچ یک از آنها از هیچ جایی کارت دعوت فرستاده نشد.

*** راهکارهای اعتلای موسیقی زنان

با توجه به محدودیت هایی که در زمینه ی فعالیت زنان در عرصه ی موسیقی کشور حس می شود به اعتقاد فعالان این حوزه می توان راهکارهایی برای برون رفت از این محدودیت ها در نظر گرفت.

به اعتقاد کامران همت پور برای اینکه به این هدف برسیم، باید چارچوبی برای موسیقی زنان ترسیم کنیم که بتوانیم در آن چارچوب قدم برداریم. اگرچه آن چارچوب نباید به ممیزی هایی منجر شود که به بدنه ی فرهنگ ما آسیب برساند.

سهیلا پورگرامی اما راه حل چالش های بانوان در عرصه ی موسیقی را بیش از همه در دست خود بانوان می داند.

بازگشت پیشکسوتان زن به عرصه، شکسته شدن سکوت آنها و حمایت آنها از زنان هنرمند و موسیقیدان، از جمله راه حل هایی است که این خواننده پیشنهاد می دهد.

به اعتقاد پورگرامی ایجاد همبستگی میان خانم ها یکی دیگر از راه های بهبود شرایط در این عرصه است.

به گفته ی او خودش تلاش های زیادی کرده است تا بتواند این فضا را بهبود بخشد. تلاش او برای ایجاد انجمن حمایت از بانوان نوازنده و خواننده یکی از راه های ایجاد همبستگی میان بانوان عرصه ی موسیقی کشور است که به گفته ی پورگرامی به دلیل نبود همکاری و همدلی میان بانوان این عرصه تاکنون ناکام مانده است.

خواننده ی زن گروه آوای مهربانی در نهایت نرفتن بانوان به کنسرت های آقایان را راهکار جالب دیگری توصیف کرد که شاید بتواند در حل برخی مشکل های بانوان نوازنده و خواننده راهگشا باشد.

موسیقی که «هنر پنجم» نام گرفته است، همان چیزی است که گوش را می نوازد و مایه ی آرامش روح و روان انسان می شود. این هنر حتی بر اساس برخی نظریه ها بر ناخودآگاه گیاهان نیز اثر می گذارد و بر سرعت رشد آنها می افزاید؛ پس بی دلیل و غیر منطقی به نظر می رسد اگر بخواهیم انسان های علاقمند به آن-چه زن و چه مرد-را از فعالیت در این عرصه محروم سازیم. اگر چه این فعالیت باید با جنبه ی روحانی موسیقی همخوان باشد تا این هنر بی نظیر بشری را با بی اخلاقی گره نزند.

هنر موسیقی در طول تاریخ بزرگانی چون «ودویگ فان بتهوون»، «ولفگانگ آمادئوس موتزارت» و «یوهان سپاستیان باخ» را شیفته ی خود کرده، قوام داده و پرورانده است؛ با کدام استدلال می توان گفت هنر و آثار این بزرگان جنبه ی غیر اخلاقی و غیر روحانی دارد؟

هنرمندان بزرگی از این دست شاید در ایران خودمان هم کم نباشند؛ «جلیل شهناز»ها و «علی تجویدی» هایی که اگرچه در طول حیاتشان می توانستند در عرصه های جهانی نیز افتخار آفرین باشند، اما به خاطر برخی تنگ نظری های برآمده از بی دانشی حتی در کشور خود نیز با بی مهری رو به رو شدند.

این جفا در حق موسیقی دانان زن ایران زمین شاید دوچندان باشد. این در حالی است که میان روح زن و هنر موسیقی عناصر مشترک بسیاری وجود دارد که مهمترین این عناصر ظرافت و لطافت است؛ عناصری که با در آمدن زن در قامت نوازنده یا آوازه خوان بارور می شود و آوای موسیقی را هزاران بار ملکوتی تر می سازد.

در پایان باید گفت برگزاری برنامه اجرای موسیقی زنان می تواند نقطه ی شروعی مهم برای ارتقای جایگاه زنان در عرصه ی موسیقی ایران شود.

0
0

 

0 نظر

شما می توانید اولین بار یک نظر ارسال کنید.

ارسال نظر